تفاوت تصور با تصدیق

نفاوت تصور با تصدیق | فلسفه برگر

علم حصولی یعنی همان صورتی که در ذهن حاصل می‌شود بر دو قسم است:

1-تصور
2-تصدیق

تعریف تصور

تصور عبارت از صورت ساده‌ی ذهنی است که اسناد چیزی به چیز دیگر نباشد.

مانند صورتی که از «انسان» و «زمین» و «ماه و خورشید» و «اسب تیزرو» و «جیوه» و «حیوان» و «کروی» و «گوشتخوار» و «فلز» و «شبه فلز» در ذهن آدمی مرتسم و منطبع می‌گردد.

اقسام تصور

تصور بر چند قسم است:

1- تصور واحد مانند تصور خورشید، درخت، سیب و … .

2-تصور متعدد بدون نسبت تقییدی و یا وصفی مانند تصور خورشید و ماه یا سقراط و افلاطون یا زشت و زیبا.

3-تصور متعدد با نسبت تقییدی یا وصفی مانند تصور خانه‌ی حسن یا خانه‌ی بزرگ.

4-تصور متعدد با نسبت خبری که باعث شک می‌شود. مانند شک در این که حسن عالم است.

نکته: اگر چندین تصور در کنار یکدیگر بیاید ولی نسبت حکمیّه بین آنها نباشد هر قدر هم تعداد آنها زیاد باشد باز تصور است.

مثلاً «روز اول فروردین ماه سال هزار و سیصد و نود و نه شمسی» تصور است.

تعریف تصدیق

تصدیق عبارت از اسناد امری است به امر دیگر، به ایجاب یا به سلب.

مانند علم به اینکه «انسان حیوان است» یا «زمین کروی است» یا «اسب گوشتخوار نیست» یا «جیوه شبه فلز نیست».

مستلزمات تصدیق

هر تصدیق مستلزم سه تصور می‌باشد که عبارتند از:

1-تصور محکوم علیه یا موضوع: یعنی آن چیزی که بر او حکم می‌شود یا به عبارت دیگر چیزی بدان اسناد داده می‌شود.

2-تصور محکوم به یا محمول: یعنی آن چیزی که به موضوع اسناد داده می‌شود.

3-تصور نسبت محمول به موضوع: مثلاً تصدیق به اینکه «زمین کروی است» مستلزم این است که نخست تصور «زمین» در ذهن بیاید و بعد از آن تصور «کروی» و سپس تصور «نسبت کروی به زمین» تا بالاخره تصدیق که امر بسیط ذهنی است برای انسان حاصل شود.

وقوع نسبت در تصدیق

تصورات سه گانه‌ی تصدیق(موضوع، محمول و نسبت محمول به موضوع) اگر چه برای حصول تصدیق لازم است ولی به تنهایی کافی نیست.

زیرا ممکن است کسی تصور محکوم علیه و تصور محکوم به و تصور نسبت جکمیه را داشته باشد ولی تصدیقی در آن نباشد.

مانند نسبت‌هایی که برای آدمی مشکوک فیه است. مثلاً چون کسی متهم به قتل شود تصور آن کس و تصور قاتل و نیز تصور قاتل بودن او، هر سه در ذهن موجود است در صورتی که هنوز ذهن حکمی نکرده است. یعنی اذعان ندارد که این نسبت واقع شده یا نه.

حال وقتی علم به وقوع نسبت یا عدم وقوع نسبت حاصل شود یعنی آدمی دریابد که این نسبت تحقق دارد یا نه، آنگاه تصدیق حاصل شده است.

و تصدیق عبارت از همین مرحله‌ی اخیر است که اذعان به وقوع نسبت یا عدم وقوع آن باشد.

منبع: کتاب منطق صوری«دکتر محمد خوانساری».

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *